คำพิพากษา (1981)

– พูดถึงชนชั้น และการเชื่อ.. ถ้าฟักรวยเหมือนกำนัน ทุกคนคงจะเชื่อเรื่องที่เขาพูด
แต่นี่ไม่มีใครเชื่อที่ฟักพูดเลย คนเราพอเห็นบริบทภายนอกก็มักคิดทึกทักกันไปเอง หารู้จริงไม่ เชื่อเพียงแค่เปลือกนอก ไม่ทำความเข้าใจ/รู้จักให้ลึกภายใน ยึดติดกับรูปลักษณ์ภายนอก (ประเด็นเดียวกับที่ Art Hist. เคยพูดให้ฟัง)

ความเชื่อที่เราจะได้รับ หรือการที่เราจะสามารถคุยกับคนอื่นได้ ก็ต้องเป็นคนที่อยู่ในระดับเดียวกัน อย่างฟักกับลุงสัปเหร่อ (มีปูมหลังที่น่าสนใจไม่แพ้เช่นกัน)

“ข้าเชื่อเอ็ง” (น.121) ลุงสัปเหร่อบอก หลังฟักเล่าความจริงเรื่องสมทรงให้ฟัง

– ฉากตีหมา วิเคราะห์ถึงสถานภาพฟักได้ชัดว่า เขาทำไปเพื่อคนในหมู่บ้าน อยู่ใต้คำสั่งครูใหญ่ จากตัวเลือกระหว่าง จิตใต้สำนึกตัวเอง l ตัดสินจากคำสั่งที่ได้รับ ด้วยการร่วมลุ้น/แรงยุจากคนในหมู่บ้านส่วนใหญ่ ทำให้เขาตัดสินใจเลือกตัวเลือกหลัง จนเมื่อได้ฆ่าหมาแล้ว ก็รู้สึกผิด (ผิดศีล) เผลอคิดว่าหมาอาจไม่ได้บ้าก็ได้

– นำเสนอชีวิตคนปกติเปรียบเทียบกับคนบ้า (ฟักกับสมทรง) คนเราก็เหมือนฟัก เอาแต่วิ่งพล่าน หาเรื่องมาใส่ตัวเองตลอด เหมือนที่สัปเหร่อไข่ทบทวนเหตุการณ์ที่ช่างไม้ฟู (พ่อฟัก) มาขอฝากชีวิตตัวเองและลูกไว้กับเจ้าอาวาสวัด และคิดถึงชีวิตคนเราว่า

แปลกอยู่เหมือนกัน เกิดมาก็ไม่รู้ว่ามาจากไหน ครั้นพอมีชีวิตขึ้นมาก็ต้องกระเสือกกระสนหาเลี้ยงชีวิตให้อยู่รอด ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าตัวเองจะต้องตายที่ไหน เมื่อไร ไม่รู้ด้วยว่าตายแล้วจะไปไหน ช่วงชีวิตที่อยู่นี้เหมือนกับคนตาบอดที่ไม่รู้อะไรเลย พลางดูศพตาฟูนอนแน่นิ่งในโลง ไม่มีคนมางานศพเลยสักคน (น.142)

– สมทรงเองเป็นคนสติไม่ดี ที่ไม่รู้สึกรู้สาอะไร ไม่ทุกข์ร้อน จนถึงช่วงที่ฟัก บทบาทจึงถูกสลับกัน จากคนดีกลายเป็นคนบ้า คนบ้ากลายเป็นคนดี .. สมทรงหุงหาอาหารให้ ไปซื้อข้าวมาให้ฟัก สารพัดสารเพ

ม่ายสมทรงก็ช่างดีเหลือเกิน นางมีชีวิตอยู่กับฟักโดยไม่เรียกร้องสิ่งใดให้สิ้นเปลืองเงินทองเลย นางยังคงอยู่ตามวิถีทางที่นางเป็นอย่างเสมอต้นเสมอปลาย บางทีนางอาจจะพอใจด้วยซ้ำ ที่ภายในกระต๊อบของนางเวลานี้มีสมบัติเพิ่มขึ้นอีกมากมาย และเพิ่มมากขึ้นทุกวันด้วย นางดำรงชีวิตอยู่อย่างไม่เดือดร้อน ไม่ว้าวุ่นในยามค่ำคืน ไม่ว้าวุ่นในยามค่ำคืนเหมือนเมื่อก่อนที่ยังไม่ได้นอนกอดฟักในตอนกลางคืน (น.240-241)

– สังเกตว่าคนมีอำนาจ (อย่างครูใหญ่) ทำอะไรก็ถูกไปหมด แม้ทำเรื่องผิด ๆ เล็กน้อยเพียงใก คนก็ไม่เชื่อว่าผิด อย่างเรื่องโกงเงินฟัก

– คนไว้ใจที่สุด กลับกลายเป็นศัตรูที่ร้ายกาจที่สุด คนทิ่ดว่าดีสุดท้ายอาจะเลวก็ได้ : ครูใหญ่โกงเงิน แต่บางทีอาจจะเป็นเพราะไม่อยากให้ฟักกินเหล้าก็เป็นได้ และแท้จริงแล้วครูใหญ่ก็เป็นคนหวังผลประโยชน์ พอถนนตัดผ่านรีบซื้อที่ทันที คนมีเงิน/ยศ ทำอะไรก็ได้ ไม่ผิดไง! และทั้ง ๆ ที่โกงเงินฟัก ตอนฟักตายลุงไข่คิดว่าครูใหญ่จะจัดพิธีเอาศพให้ การณ์กลับเป็นว่าจะเอาศพฟักไปทดลองเผาในเตาเผาที่เพิ่งสร้างเสร็จเป็นศพรายแรกไปซะนี่ ถึงคนมาทั้งหมู่บ้าน แต่ลุงไข่คิดว่ามันช่างน่าเสียเกียรติเสียนี่กระไร

– พอความเจริญเข้ามา หมู่บ้านก็เปลี่ยนไป: มีไฟฟ้าใช้ ฟัก/สมทรงหายไปจากหมู่บ้าน (บทสรุป) นึกถึง วรรณกรรมโรงเรียนริมทะเล ที่ว่าด้วยเรื่องความเจริญเข้ามาแทนที่สิ่งที่อยู่มาอย่างยาวนาน

– ฟักวาดฝันถึงสังคมอุดมคติ ตอนกินเหล้าเป็นทางออก ..
กระแสเมรัยได้พัดพาป้อมปราการแห่งความกลัวทลายลงสิ้น เขาไม่กลัวใครอีกแล้ว ไม่คิดสนใจสายตาคนอื่นที่มองมา ไม่สนใจเสียงคนอื่นที่ว่าขานเรื่องม่ายสมทรง มีอยู่บางครั้งที่สร่างเมา แล้วได้นั่งคิดทบทวนถึงการกระทำที่ผ่าน ๆ มา ขณะนั้นเองความดีก็เข้ามาพร่ำบอกเขาว่า ตัวเองกลายเป็นคนชั่ว คนเลว คนขี้เหล้าเมายาไปแล้ว และเมื่อคิดถึงสิ่งดีงาม ก็ดูเหมือนเขายิ่งห่างไกลกับมันมากขึ้นทุกที ยิ่งคิด ความกลัวก็เข้าเกาะกุมเขาอีก ทำให้พลอยกังวลไปหมด จิตใจในยามนั้นถูกความดีทุบตีจนบอบช้ำ และเมื่อเริ่มหันหน้าเขาหาเหล้า เจ้าความคิดเหล่านี้ค่อย ๆ เลือนหายเหมือนภาพลวงตา ฟักจึงประคองให้ตัวเองเมาซึมอยู่ตลอดเวลา เพื่ออยู่ในโลกของเขา ไม่ปล่อยให้ตัวเองเล็ดลอดออกไปสู่โลกแห่ง ความจริง โลกของเขาในตอนนี้ เหมือนอยู่เหนือทุกคน อยู่เหนือปัญหาทุกปัญหา มันเป็นโลกส่วนตัวที่ลอยอยู่ไม่ติดดิน ผิดกับเมื่อครั้งก่อน ครั้งที่ถูกกีดกันให้ออกไปมีโลกส่วนตัวอยู่อีกโลกหนึ่ง แต่ในโลกแห่งนั้นมีความว้าเหว่ทุกข์ทรมานเพราะยังเป็นโลกที่ใจติดดินอยู่ (น.176-177)

มันจะมีที่ที่หนึ่งไหม ที่สามารถหลบหนีความทุกข์ไปได้โดยไม่ต้องใช้เหล้า ที่ที่เราจะมีแต่ความกล้า ปราศจากความกลัว ความกังวล กรรับรู้เรื่องใด ๆ ที่ที่คนจะยอมรับเรื่องจริงหรือสิ่งที่รู้จริง มีหนทางใดบ้างที่จะหลบหนีไปจากโลกของฟักตอนนี้

– ก็เพราะบริบทสังคม และสภาพสังคมเป็นเป๋นนั้นไง ฟักถึงต้องเป็นแบบนี้ แต่อย่างว่า..เขาทำตัวเขาเอง พ่อแม่ผู้ปกครองเด็กชี้ให้ลูกดูฟักเป็นตัวอย่างของคนที่เป็นภารโรง หน้าที่การงานดี ก่อนผันตัวไปเป็นขี้เมา ผมมองว่าฟักไม่ได้เป็นคนเลวร้าย แต่เป็นเพราะถูกสภาพแวดล้อมบีบบังคับมากกว่า

– แต่ฟักยังมีความดีในใจลึก ๆ อยากบวชเป็นพระ

– เรื่องของเรื่องที่ทำให้ฟักเป็นแบบนี้มาจาก.. พ่อ – ทิ้งสมทรง / ลุงไข่ – ยุให้กินเหล้า

* เป็นนาฏกรรมที่สมบูรณ์แบบ ถ้าเปรียบเป็นหนังก็คงเป็นหนังเนื้อหาหนัก ๆ (เหมือนอย่าง Million Dollar Baby) ชิงออสการ์ได้สบาย

* เรื่องนี้สนุกยิ่งขึ้นเมื่อชาติถ่ายทอดความคิดตัวละครออกมาเป็นตัวหนังสือ ทำใหผู้อ่านได้รู้ เช่น ฟักมองลุงไข่ยังไงตอนที่ ฟักเล่าความจริงให้ฟัง แล้วลุงไข่ก็เชื่อง่ายมากก จนคิดว่าจะหลิกเอาเงิน

ฉากกราบขอขมาครูใหญบนโรงพัก “..ผม..ขอขมา..ครับครูใหญ่..” -ไอ้เหี้ย ไอ้สัตว์ (น.249) โดน!!

* ตั้งข้อสังเกตว่า “นาง” น่าจะมาจากเรื่องนี้

* อ่านแล้วอิน เหมือนได้เข้าไปอยู่ในหมู่บ้านนี้จริง ๆ ฟักช่างน่าเวทนา สงสารในชะตากรรมของฟัก อ่านแล้วหดหู่ ใครต้องการเรียกกำลังใจควรบอกผ่านนิยายเล่มนี้ไปได้เลย

* ชาติเก่งตรงที่สร้างเรื่องราวได้หลายอารมณ์ในเนื้อเรื่องเดียวกัน และค่อย ๆ ใส่ประเด็น ข้อคิด สัญญะ หรือนัยยะแอบแฝงเข้ามาทีละเล็กทีละน้อย ทำให้เรื่องน่าสนใจและมีความหลากหลาย แต่ก็มีความชัดเจนในแนวทางด้วยเช่นกัน อีกทั้งมีประเด็นที่ต้องให้วิเคราะห์ ถกกันยาว ๆ มากมาย ซึ่งในแต่ละเหตุการณ์เราสามารถตีความได้หลายแง่มุม ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล ต้องอ่านและคิดตามว่าตอนนี้หนังสือกำลังจะพูดถึงอะไร โดยส่วนตัวหลังอ่านจบรู้สึกเวทนาฟักมาก + รู้สึกผูกพันกับเหล่าตัวละคร เหมือนสัมผัสได้ว่าพวกเขาและหมู่บ้านนี้อยู่ไม่ใกล้ไม่ไกลจากเราเลย เผลอ ๆ อาจจะอยู่ถัดจากหมู่บ้านเราไปเสียด้วยซ้ำ ส่วนคนอย่างฟัก สมทรง ครูใหญ่ ลุงไข่ก็พบได้ทั่วไปในสังคม.. “คำพิพากษา” สะท้อนสังคมไทยได้เจ็บแสบมากกกกกกกครับ

ปล. หากมีเวลาว่างควรหาอะไรมาทำ ดีกว่านั่งคิด จมกับอดีต ดีแต่จะทำให้จิตว้าวุ่นเปล่า ๆ

THE JUDGEMENT / 1981 / Novel / Drama / Country: Thailand / Language: Thai / 336 pages / 23.07.55 / A / YES!
ชาติ กอบจิตติ. คำพิพากษา (THE JUDGEMENT). พิมพ์ครั้งที่ 43. กรุงเทพฯ: สนพ.หอน, 2551.

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s